Próxima tertulia literaria

                                                                       

A próxima tertulia será con Vanesa Sotelo e o seu libro  Nome: Bonita, unha obra de teatro.
O día 27 de maio ás 21:00 horas na Biblioteca Pública Municipal de Moaña (Quintela)

Vivir á intemperie (ou Cabalos e lobos) / por Soledad Ríos Santomé

     
    FRAN P. LORENZO

Cabalos e lobos

(Tertulia da Lonxa Literaria realizada o 11 de marzo de 2016)

 

A cita con Fran P. Lorenzo foi o pasado 11 de marzo, nunha tarde que preludiaba a primavera que xa botamos en falta. A novela da que imos falar é Cabalos e lobos (Xerais 2015), a estrea editorial deste xornalista con longa experiencia nos medios que comezou en Galicia Hoxe e O Correo Galego nos seus primeiros tempos, participou na posta en marcha do extinto Dioivo máis tarde e traballa na actualidade en El Correo Gallego. A linguaxe xornalística á que está habituado afástase un tanto da deste relato, cun forte compoñente histórico que se achega máis ás súas teimas persoais.

“Quería sacar esa historia e todo foi unha sorpresa, a boa acollida, o premio…”, comeza dicindo o autor, en referencia ao Premio Blanco Amor de Novela Longa 2014 co que se galardoou o seu relato e á boa recepción que está a ter (3ª edición nesta altura). “Este é o primeiro libro que escribo, o primeiro que publico e o relato gusta. Non teño queixa”.

“Levaba máis de 20 anos con esas historias roldándome a cabeza e non foi ata hai catro anos cando atopei a estrutura na que encaixasen nunha única as diferentes historias que eu quería contar”. Esa estrutura, ese vértice de confluencia, é o edificio Albo [na Gran Vía nº 2]. “Eu quería falar da historia de Vigo, contar cousas da miña cidade que non son tópicas, que sorprendan incluso aos autóctonos por descoñecidas, e centrei o relato nesa edificación porque é un símbolo, un contedor no que conflúen o plano histórico, o íntimo e o da cidade”.

Entre eses datos descoñecidos está o medre exponencial de Vigo nos anos 20 ou 30 [do século XX], o seu cosmopolitismo, a sensación de progreso infinito de entón, o asentamento dunha colonia alemá cun gran status e influencia local, o tránsito e o comercio coa Alemaña nazi, as folgas do 72…

O labor previo de documentación foi demorado e exhaustivo. “A min a historia de Vigo sempre me interesou pero quixen afondar nela e cheguei a manexar tal cantidade de datos que, xunto coa miña obsesión polos detalles, corría o risco de non deixar avanzar a trama. E esta información tiña que ser transversal á historia. Non era o que eu quería contar”. E o contexto histórico, coincidimos na sala, está construído con moito respecto.

Con estes vimbios Fran P. Lorenzo decide acometer unha urdime de realidade e ficción na que, ratifica, “se garda especial fidelidade ao contexto histórico. Non obstante, non existiu ningunha familia Beckmann. Algunha que si se lle semellaba pero os personaxes están construídos en función do que eu quería narrar”.

Nesa historia do século XX que reflicte quixo facer especial fincapé nas guerras que o atravesaron (as dúas guerras mundiais e a Guerra Civil española) a través da traxectoria dos Beckmann incorporando ao relato outras cuestións que forman parte das súas preocupacións vitais: o amor, a represión, a liberdade… e o espazo “porque eu quería que a cidade fose un personaxe con tanto peso como os demais”.

“A miña foi unha escrita pausada pero firme. Tardei catro anos en rematar a novela porque para min o difícil foi atopar a estrutura pero, unha vez decidida, comecei na páxina 1 e rematei na 190, todo de corrido. Tamén debín depurar moito o estilo. Eu son moi barroco redactando pero busquei unha narración fluída, accesible, que chegase a canta máis xente, mellor”.

Para acadar esta conexión co público optou pola primeira persoa (Paula na primeira e terceira parte do libro; Álvaro, na segunda) nun ton tremendamente emocional, comentáse na tertulia. O autor explica: “Eu quería que a historia fose contada por unha persoa allea, dunha familia alemá, instruída, cunha posición social alta… Isto dábame opción a poder narrar con distancia certos feitos e a introducir referencias culturais que doutro xeito serían pouco cribles. Incorporei tamén episodios persoais como o de escoitar a radio nun armario ou inspirarme na miña familia para algúns personaxes, como Delfina”.

“Por outra parte, a elección de Paula como protagonista vén dada porque eu pretendo que sexa ela a que nos acompañe a través da narración e que esta historia se viva como un proceso de descuberta. Nós non sabemos máis ca ela. Isto é moi evidente no episodio da carta. Os lectores asistimos a unha revelación a canda ela”.

Amais, desexaba deixar constancia do peso do espazo neste personaxe, de como a inflúe porque “Paula se sente como parte da cidade, como a min tamén me pasa. Eu creo que cada persoa é diferente segundo o lugar no que vive porque os espazos nos habitan á vez que nós habitamos os espazos”, afirma.

E, espalladas por todo o relato, existen mencións constantes á música de xeito que sería posible elaborar unha listaxe da novela, coméntase. O capítulo XI onde se detalla a venda do piano está narrado como unha ópera (Ópera nun acto) e as referencias á música clásica (Schubert, Debussy, Bach, Beethoven…) son reiteradas. A impresionante Margarita na roca de Schubert, a canción que interpreta Gloria ao piano e que se reproduce na sala, é a elixida tamén para o seu primeiro book teaser da novela, ao igual que Starman de Dawid Bowie, unha das poucas referencias á música moderna, que o autor reserva para acompañar o book teaser nº 4 xunto coas imaxes das folgas en Vigo de 1972. “Eu escribía con música de jazz dos anos 20, comenta o autor, porque me axudaba a crear un ambiente propicio para a novela. E as escollas musicais non son casuais”.

Na sala, igualmente, incídese no forte compoñente visual da obra. O escritor aclara que “eu cando escribo penso en imaxes. A min gústame moito o cine americano dos anos 50 ou 60 e creo que isto se imprime na obra”. Quen sabe!, afírmase, quizais non tardando moito alguén se interese polo libro como materia para unha película.

Entre os espazos aludidos non se escamotea o retrato dalgúns pouco comúns: os ambientes sórdidos, portuarios, de marxinalidade sexual. “Sobre este ambiente de posguerra non hai nada escrito. Eu tiven que tirar de informacións familiares, de documentos… Non obstante, sabemos que isto pasou, que existiu e eu quería deixar constancia”. Fran P. Lorenzo quixo incidir especialmente na falta de normalidade á que estaba abocada a homosexualidade nese tempo. A historia de Álvaro e Bruno está pexada pola lei [de vagos e delincuentes] que penalizaba este comportamento e os abocaba ao ocultamento e á clandestinidade. “E o verdadeiro drama, o máis duro da represión, é impedirlles ás persoas poder sequera imaxinar outra vida. Por iso Álvaro deixa pasar a oportunidade de vivir plenamente con Bruno. É a súa oportunidade perdida”. E por iso mesmo el quixo sacala á luz, dotala de relevancia e pór o amor entre os dous homes en pé de igualdade ca o dos demais.

“Estamos ante unha novela moi reflexiva”, engádese. “Non sería posible redactar algo así sen certo pouso vital, certa madurez”, afirmacións coas que concorda o autor.

Frases como “Quenquera que tirou esta imaxe logrou capturar o intre dunha ficción suprema: a dun grupo humano que escapa ao seu destino…” ou “A perda viaxa en tren, niso a vida imita as películas” son ilustrativas deste aspecto.

Os personaxes, coa soa excepción de Bruno, no que se repara con detalle, carecen de descrición física, menciónase. Ademais, recluídos no silencio e nunha gran incomunicación, transmiten unha poderosa sensación de vulnerabilidade: a de Paula ao coñecer a súa posible enfermidade; a de Gloria ao saberse descuberta ao piano; a de Álvaro, pola súa condición de homosexual, e a do Thomas pola acusación de que é obxecto. “A vulnerabilidade, confesa o autor, espértame unha gran empatía e creo que é unha das sensacións máis duras da vida”. “Toda a miña existencia resúmese agora noutro empeño magnético: eludir o desamparo, afastalo de min e dos meus. (…), non sempre logrei os meus propósitos. Fracasei”, escribe o autor na voz da protagonista.

Os personaxes, continúase, manteñen un papel cambiante na trama. Desde a aparición fugaz dun instrumentado Pedro I o Conquistador ata a reaparición dun Ramón Costa que lle dá un xiro inusitado á trama, o peso acaba recaendo nas mulleres da familia: Paula e, especialmente, Gloria e Delfina, a criada, que son as que coñecen toda a historia. A esta última estalle reservado un papel esencial: a custodia da memoria e dalgúns obxectos que a transmiten.

Porque, segundo confesa Fran P. Lorenzo, os obxectos da novela son relevantes e presentan múltiples funcións. A primeira está relacionada co seu interese por retratar fielmente un espazo burgués, o que lle dedicou longo tempo e esforzo, (así acontece, por exemplo, co espello); a segunda ten que ver coa propia frase de Paula (tirada de Thomas Mann) de que a súa familia ten máis interese polos obxectos ca polas persoas e, por último, pola propia función que o autor lles reserva no relato: o de ser transmisores da memoria e das verdades.

Nesta última liña está a permanencia do documento coa denuncia de Ramón Costa en poder de Delfina e o episodio do colar que loce no concerto Úrsula, nai de Gloria. Esta xoia é o recordatorio da traizón aos xudeus Skov, pero tamén é testemuña da culpa que persegue a familia: “Case todo o que herdei da miña familia leva impresas dúas marcas de auga: a do medo e a da culpa”, menciona Paula.

Complementariamente a estas emocións tan devastadoras, o autor remata aludindo ás ausencias nas cidades, aos espazos un día habitados e logo desaparecidos ao se derrubaren certas edificacións. “Non quixen prescindir de mencionar que os lugares que habitabamos e que deixan de existir deixan cicatrices nas cidades. A alusión ao café Derby que remata o libro vai neste sentido. Un non pode crer que un edificio que sempre estivo aí un día xa non exista, como o Derby, como o colexio Cluny. Eu vivo esa perda como un shock.”

“Acabar o libro, ser capaz de contar a historia que eu quería, foi unha emoción moi grande para min. Eu, que son un gran amante da poesía, teño aquí os versos que non puiden facer. Nestas páxinas está o que eu son. E polo de agora non podo pensar en nada máis”.





Soledad Ríos Santomé

María Xosé Queizán. A boneca de Blanco Amor / por Soledad Ríos Santomé

        

       Tertulia da Lonxa Literaria realizada o 15 de xaneiro de 2016

María Xosé Queizán é a invitada da tertulia do 15 de xaneiro de 2016, xusto despois do Nadal no que retomamos o pulso do novo ano. A obra obxecto desta tertulia é A boneca de Blanco Amor (Galaxia, 2014) que se presenta ao público cunha preciosa portada dun detalle do cadro de Gustav Klimt Retrato de Margaret Stonboroug-Wittgenstein, unha suxestiva tarxeta de presentación que, xa invita a unha aproximación.

A traxectoria desta autora, catedrática de lingua e literatura galegas, é longa e moi produtiva. Cuns comezos de adolescente no xornal vigués El Pueblo Gallego no que colaboraba, o seu amor polo teatro levouna a crear o Teatro de Arte e Ensaio da Asociación da Prensa de Vigo (1959), a fundar e dirixir o Teatro Popular Galego (1967 e 1968), así como a codirixir o grupo teatral Feministas Independentes Galegas alén da publicación de numerosas obras da súa autoría. O seu labor como escritora é enormemente prolífico e diverso abranguendo todo tipo de xéneros e estilos (conto, novela, ensaio, poesía, teatro, cine –un guión-) así como a tradución. Nesta altura conta no seu haber cunha nómina moi abondosa de títulos e recoñecementos entre os que se conta a homenaxe da Asociación de Escritores en Lingua Galega (en 1998) no que se lle outorga a letra E e se lle pon o seu nome a unha praza de Vigo onde se coloca unha pedra de granito rosa cun poema seu (logo desaparecida).

Mais, á parte da súa produción literaria, Mª Xosé Queizán conta con grandes contribucións á sociedade do seu tempo. Algunhas destas achegas supuxeron innovacións que sentaron precedentes inauditos no panorama do momento. Entre estas figura a dirección da revista A Festa da Palabra Silenciada, definida (na súa páxina web) como “unha revista de cultura, producida por Feministas Independentes Galegas” que buscou desde a súa publicación nun afastado 1983 “sacar da escuridade a escrita feminina e as teorías feministas vixentes nese momento” ata “ir abranguendo unha panorámica do pensamento feminista sobre moi diversos aspectos da realidade e explorar a literatura do noso país incidindo na autoría feminina”. É de destacar a avultada nómina de colaboradoras (máis de 200) da revista que incidiu directamente no impulso da literatura feita por mulleres e na conformación dun espazo de difusión único naquel entón.

“A Festa supón un gran orgullo para min”, comenta a autora. “Durante máis de trinta anos editámola con continuidade e tesón pero pagou a pena o esforzo. Non hai nada comparable en toda España”. Os seus inicios producíronse nun momento no que as mulleres estaban totalmente silenciadas e non colaboraban nas revistas. “Parecía que non existían”. Dentro dos obxectivos que se propuxeron o primeiro foi sacar á luz as mulleres escritoras. “Comezamos con Rosalía de Castro. Era unha autora que estaba moi mitificada e moi mistificada e a abordaxe na Festa supuxo un antes e un despois no estudo desta autora.”. Continuaron con Francisca Herrera Garrido, a primeira que escribe unha novela en galego, con Xohana Torres, con Emilia Pardo Bazán… Pero se ben foi importante reivindicar a figura destas autoras, non o foi menos o crear un espazo de convivencia para publicaren as poetas máis consagradas (como Pura Vázquez) e as máis noveis (como Mª do Cebreiro ou Iolanda Castaño). Esta obrigada convivencia permitiu unha aprendizaxe e influencias mutuas moi frutíferas para os dous colectivos.

Aínda nestas contribucións figura tamén a organización do I Encontro de Mulleres Poetas Penisulares e das Illas (en 1996), realizado en Vigo co patrocinio do Concello. A partir dunha idea orixinal súa, o encontro buscou xuntar na cidade a poetas en seis linguas (galego, castelán, vasco, catalán, balear, portugués e canario), nunha iniciativa que, tras un resultado plenamente satisfactorio, se exportou a outras cidades (Barcelona, Madrid, Granada…) con algunhas modificacións sobre a orixe.

A dirección da colección As Literatas de Xerais, colección de literatura escrita por mulleres que permitiu traducir para o galego autoras pouco coñecidas (como Herta Müller), a inauguración da primeira galería de arte que houbo en Vigo, Rozaira, na que se expuxo un descoñecido (naquel entón) Luís Seoane e, a posteriori, os pintores máis importantes do momento; ou a tradución (que promoveu) para o galego d´O segundo sexo de Simone de Beavoir a cargo de Marga Rodríguez Marcuño, tamén forman parte desas contribucións.

Pero se a algún ámbito está moi ligada Mª Xosé Queizán é ao feminismo, que ocupa parte da nosa charla. “No ano 1975 comezamos a organizarnos en Vigo e logo en Santiago. Era un tempo no que estaba todo por facer: a despenalización do adulterio feminino, o divorcio, o aborto… Daquela conversábase, líase, cambiábanse libros, comprábanse… O intercambio mutuo formaba parte do momento. As feministas eran persoas formadas e politicamente moi ideoloxizadas. Pero isto racha cando chega o socialismo ao poder e toma a iniciativa lexislativa”. Aproban a lei de igualdade, a de violencia de xénero e deu a sensación de que xa estaba todo feito, así que, “unha vez conseguidas esas leis, resulta que nin se coñecen nin se reivindican”. 

Amais, con estes últimos gobernos conservadores a cousa foi a peor. “Produciuse unha involución na que se alude constantemente á familia reivindicando principios contrarios aos que leva defendendo o feminismo historicamente.” A evolución do movemento non a satisfai: “O feminismo foi un fracaso. Eu síntome fracasada. A instrumentalización sexual das mulleres é cada vez maior e experiméntano vez máis novas. Todo isto provoca moito sufrimento pero tamén moitos rendementos económicos”. Engade que se está a producir unha volta ao naturalismo, denunciada no seu libro Anti natura (Xerais, 2008). “O que había que abandonar é o que se está reivindicando” , pois cre que as grandes intentos que houbo para afastarse del non tiveron demasiado éxito. “O teito de cristal ten que romper nalgún momento. Cada vez hai máis mulleres médicas, fiscais, avogadas… e nos diferentes ámbitos da cultura de onde están desaparecidos os homes. E isto ten que ter consecuencias a curto ou medio prazo.” 

A charla deriva cara ao libro. “A boneca, comeza a autora, é unha novela moderna, porque mesturei varios xéneros e isto é novo. A estrutura formal non está improvisada senón que existiu unha formulación previa na que intercalei datos obxectivos con narración. Eu non só quería facer literatura de ficción senón introducir ensaio, crítica, narración histórica…”. Esta miscelánea na que se desdebuxan os lindes entre xéneros gábase na sala aludindo precisamente a ese contorno impreciso entre uns e outros que ten como consecuencia a incerteza sobre que é o histórico e que o ficcional.

“Eu quería que a novela saíse no XXXV cabodano da morte de Blanco Amor. A idea da redacción partiu dunha viaxe miña a Chile, a Punta Arenas, que me impresionou. Nesa cidade mirei nunha casa unha boneca a tamaño natural, posiblemente de Sara Braun, que sobresae ao lado dun piano e que ben podía ter sido a que describe Blanco Amor n´A Esmorga, así que nese momento decidín escribir este relato”.

Na base desta afirmación está a visita que este autor realizou a ese país e sobre a que escribiu en Chile a la vista. “Chegou a afirmar que Chile non é un país senón un vicio, expresión coa que eu concordo. En todo caso, eu tiven a certeza de que el tamén mirara a boneca de Punta Arenas e que podía ter sido a que inspirou a da galería do pazo dos Andrada d´A Esmorga, así que resolvín completar a súa historia nunha sorte de homenaxe”.

Dentro do seu interese estaba tamén describir os lugares polos que navegou Magallanes, tratar o tema dos colonizadores do s. XIX, o medre desa zona baseado no “ouro branco” (grandes extensións dedicadas á cría de ovellas), a aparición dunha elite rica e poderosa que foi quen de crear un ambiente refinado e culto que levase a cabo un milagre imposible dada a dura climatoloxía do lugar… E todo isto incorporando lugares ou personaxes de ficción como Aurelio de Andrada, nun diálogo indisimulado coa novela de Blanco Amor.

“Esa miña visita foi fonte de inspiración tamén para outra novela (Meu pai vaite matar) sobre o penal militar situado en Ushuaia, a cidade máis austral, xa arxentina. O protagonista, Moncho, un galego que é enviado a ese cárcere, é un “desgraciado criminal” ao contrario dos que mencionan os amigos de Eduardo Blanco Amor, que non eran máis ca presos políticos enviados alí por un xuíz malvado.“O lugar é inhumano, un dos máis espantosos que teña visto. Nesta altura está fechado e convertido nun museo para mostrarlles ese horror ás xeracións vindeiras”.

“Canto á morte de Blanco Amor, foi xusto como relato no libro. A min avisoume o meu curmán e acudín ao hospital con outras tres persoas pero alí non había ningunha representación oficial, ningunha persoa do Concello nin do mundo da cultura. Parece que a súa morte pasou desapercibida. El residía en Ourense e estaba en Vigo de paso e a morte sorprendeuno aquí, nun taxi. E alí estaba nunha caixa sobre o chan, nun cuarto cheo de humidade do hospital Nicolás Peña antes de o trasladar a Ourense, que foi onde se enterrou. Xa de morto, nomeárono fillo predilecto de Ourense e organizáronlle todo tipo de recoñecementos, todos os que lle faltaron en vida, porque non lle fixeron sitio en ningún grupo e non contou co apoio de ninguén. A súa homosexualidade marcou a súa vida. El cría que ía ter unha acollida en Galicia que non se produciu. Todos lle deron de lado”. 

Xa para irmos acabando recalamos na polémica producida con motivo da proposta do seu ingreso na Real Academia Galega. O Consello Municipal da Muller de Vigo propuxo o seu ingreso na Academia no 2011 “pero eu sabía que esta idea non ía callar porque non había realmente interese en que eu formase parte da RAG. Debía contar só con tres persoas que me propuxesen e non as houbo. A min chamoume Alonso Montero e preguntoume se realmente quería ser candidata e eu dixen que non, que entre os meus intereses non está o formar parte dese grupo. Non creo que puidese facer nada alí, nin a prol da lingua nin do feminismo, así que é un sitio no que non quero estar”.

Para rematar, Mª Xosé Queizán conclúe: “Son unha persoa silenciada. Nesta altura non teño onde escribir. Tiña unha columna en La Voz de Galicia pero xa non. Botáronme. E o máis duro do silenciamento é a ignorancia da obra realizada. Eu sei que son unha persoa incómoda porque digo cousas que ninguén se atreve a dicir. Hai quen di que son valente pero é que alguén o ten que facer. E nesta altura da miña vida resúltame tan pracenteiro expresar o que realmente penso que non o cambio por nada. Falábase de censura en tempos da ditadura pero eu hai tempo que non teño onde escribir, aínda que esteamos nunha democracia.” E tras esta charla tan enriquecedora, deixamos aquí constancia das súas palabras.


Soledad Ríos Santomé

Próxima tertulia literaria : "Ruído de trens", de Eduard Velasco

 A vindeira tertulia literaria terá lugar o 29 de abril ás 21:00 horas na Biblioteca Municipal de Moaña

O libro do que imos falar, Ruído de trens, é un poemario de Eduard Velasco e está editado en Espiral Maior.

DÍA DO LIBRO 2016

Queres desfacerte deses libros aos que xa non sabes que lles facer?


Nós dámosche a posibilidade de darlles nova vida coa busca de novas persoas que os lean.

Recollemos doazóns de libros ata o 22 de abril na  biblioteca municipal de Quintela.


Os libros recollidos repartiranse o vindeiro sábado 23 de abril a

partir das 5:30 da tarde no paseo marítimo



ANÍMATE E PARTICIPA

A cova dos dinosauros

Certame de microrrelatos. 13ª ed. (2015)

Gañador: Manuel Sánchez Gálvez

Relato: Oito minutos

Accésit: Lionel Rexes Martínez; Relato: A hucha das mazás

Palabra: nordés

…………………………………………………………………………………………………………………………..

RELATO GAÑADOR:

Oito minutos

Cando Loisa saíu co tempo xusto para coller o autobús, topouse cunha chuvieira

e un vendaval de nordés que nin imaxinara mentres almorzaba de pé na cociña.

Baixou de novo, equipada xa de botas brancas de auga, de chuvasqueiro branco

e dun paraugas transparente de burbulla. Xa na parada, os minutos pasaban, o

autobús non viña e Loisa desesperábase co bater das gotas de chuvia contra o

paraugas. Pingas enormes bateron contra o plástico ata que o barullo no oco do

paraugas lembroulle os estoupidos dos #ocos de millo que lle cociñaba o seu pai

de nena. Pero o autobús seguía sen vir. De súpeto, a mais do barullo dos

estoupidos, o seu nariz encheuse dun recendo a millo quente. Uliscou dentro do

chuvasqueiro e reviviu sorrindo ese intre, emocionante cada vez, no que

esperaba co seu pai o estoupido do primeiro #oco na cazola. Sorría xa coma unha

nena, cando de tan chea de ledicia que estaba, Loisa estoupou. E pingou de

anaquiños de chuvasqueiro branco os abrigos negros das catro persoas da

parada, que os sacudiron sen decatarse sequera de que Loisa tiña esperado alí

con eles, nin ter escoitado tampouco o seu estoupido de felicidade, amolados

como estaban pola chuvia, polo nordés e polos oito minutos de retraso que

levaba o autobús.

Manuel Sánchez Gálvez

Gañador

……………………………………………………………………………….

 ACCÉSIT:

A hucha das mazás

A carón da maseira sempre houbo unha hucha con roupa enxoita para cando

chegaban feridos polo Nordés. Mudábanse na cociña aproveitando a caloriña, e

enxugaban as zocas no andel da cambota, sempre quente pola proximidade á

lumarada.

Nas xeracións todas que habitaron a casa, sempre houbo algún picarexo que

pescudou na orixe da denominación daquela arca, á que sempre chamaron a

hucha das mazás; e todos eles estarreceron coa resposta que escoitaron dos

patrucios.

Disque nunha época de moita escaseza, unha meniña morrera na casa ao pouco

de nacer, e non tendo onde postrar o corpiño irto até o día do enterro, pousárono

no interor da hucha, amortallado nun envurullo de farrapos.

Durante anos, a hucha exhalou ao abrila un recendo a mazás verdes que todos

apuñan á estadía da defuntiña.

Aquilo deixou de acontecer sen que ninguén garde recordo do momento, mais a

inquedanza perdurou, e só no tempo en que as maciñeiras se enfeitande froito,
son remudados os xornais que forran o fondo da hucha.

                                                                                         Lionel Rexes Martínez